De Poolse vakbeweging Solidarność

De Poolse vakbeweging Solidarność speelt een belangrijke rol in het verzet tegen het communistische regime. Historici beschouwen Solidarność als één van de belangrijkste factoren in de val van het communisme in het Oostblok.

De vakbeweging verspreid zich in de jaren tachtig razendsnel door Polen en heeft in 1981 meer dan 10 miljoen leden. Solidarność vindt haar oorsprong in verschillende stakingscomités op de werven van GdaÅ„sk, Gdynia en Sopot in de jaren zeventig. De aanvoerder van de bond is Lech WalÄ™sa, een ontslagen elektricien. De beweging van arbeiders werkt nauw samen met intellectuelen en de Rooms-katholieke kerk. De kernwaarden van Solidarność zijn; principiële geweldloosheid, alleen realistische concessies eisen en de communistische machthebbers een (morele) spiegel voorhouden. De beweging dwarsboomt de communistische regering door stakingen en andere acties. Zo weet Solidarność verregaande concessies af
te dwingen.

Opkomst

De opkomst van de vakbeweging eind jaren zeventig en in de groei in de 1980s is ongekend voor Polen en de omliggende landen. Voorheen worden opstanden, zoals in Hongarije en Praag, neergeslagen door Moskou. Nu wordt er niet militair ingegrepen. Wel wordt op 13 december 1981 door de
Poolse regeringsleider Wojciech Jaruzelski de staat van beleg afgekondigd. Dit gebeurt onder druk van de Sovjet-Unie. Tot eind jaren tachtig blijft Solidarność bestaan als ondergrondse beweging, met de belangrijke steun van de kerk en Paus Johannes Paulus II.

Legalisatie en verkiezingen

In 1988 wordt het regime na langdurige stakingen weer gedwongen om de dialoog met Solidarność aan te gaan.Het jaar daarop wordt Solidarność gelegaliseerd en doet de beweging mee aan de eerste (gedeeltelijk) vrije verkiezingen in een communistisch land. De Communistische partij behoudt de helft van alle zetels in de Sejm, de Poolse Tweede Kamer. Alle vrij verkiesbare zetels in de Sejm en in de Senaat worden door Solidarność veroverd. Er wordt een coalitie gevormd en persvrijheid, vrij grensverkeer en een overgang van een planeconomie naar een markteconomie worden ingevoerd.

De val van de muur

De ontwikkelingen in Polen zijn een voorbeeld voor omringende landen en leidt in het najaar van 1989 tot omverwerping van andere communistische regimes en de val van de muur. In 1990 wordt de vakbondsleider Lech Wałęsa gekozen tot president van Polen. Solidarność blijft tot 2001 een belangrijke rol spelen in de Poolse politiek.

Back to top